HOME  |  WEGWIJZER   |   CONTACT   |   MIJN GEGEVENS   |   ZOEKEN

INLOGGEN   |   WORD GRATIS LID!

  • SuperVoices 2017
  • VoicEmail
 
 
   
       
 

   HOTLINKS

VOCAL PLAZA! - LEESTAFEL

 
Aan het eind van het jaar komen ze weer langs in de Top 2000 en de Radio4daagse: al die platen met al die herinneringen en al die emoties. Hoe werkt dat met muziek en emoties?

  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
Zing mee met SuperVoices
ZinGdex
Zing.nl LedenService
Vocale abonnementen
Koorarrangementen
   

Muziek om te Janken

 
   
    Aan het eind van het jaar komen ze weer langs in de Top 2000 en de Radio4daagse: al die platen met al die herinneringen en al die emoties. Hoe werkt dat met muziek en emo-ties? Het grijpt je binnen een secon-de. Opeens, onverwacht. Je hoort ergens een paar toontjes, gewoon een kleine drieklank, en dan zit er dat ene dalende nootje bij en je weet het meteen: Sealed with a kiss. Het is weer 1972, je bent weer
  12, bijna13, en in de kantine van de manege draait de instructeur dat liedje op de jukebox. Altijd dat ene liedje. Het ruikt er naar stro en paardenzweet en je hoort Bobby Vinton: ‘I’ll send you all my love everyday in a letter. Sealed with a kiss’. In 2007, 35 jaar later, staat Bobby Vinton op plaats 1393 in de Top 2000 van Radio 2. Niet zo’n hoogvlieger als de onbetwiste nummer 1, Bohemian Rhapsody van Queen, of de onverwachte nummer 1 in 2005, Avond van Boudewijn de Groot. Maar wel altijd goed voor die ene persoon-lijke herinnering. Sealed with a kiss ruikt nog steeds naar stro en naar paar-denzweet. Muziek, herinnering en emotie zijn een sterke drie-eenheid. Dat verlaart voor een groot deel ook het succes van typische eindejaarspro-gramma’s als de Top 2000 op radio 2 en de klassieke Radio4daagse op radio 4. Luisteraars kunnen stemmen op hun favoriete nummers (Top 2000) of ze aanvragen (Radio4daagse) met hun herinneringen erbij. De site van de Top 2000 heeft er zelfs een verhalenarchief voor. Zo hoor je de laatste dagen van het jaar niet alleen de muziek die wij met z’n allen het liefste horen, maar de verhalen bij elkaar vormen ook zoiets als een collectieve herinnering en beleving van een bepaalde periode. ‘Muziek is een sterke drager van herinneringen’, zegt Henkjan Honing. Het bijzondere is volgens de universitair hoofddocent muziekcognitie aan de Universiteit van Amster-dam dat muziek zowel autobiografische herinneringen kan oproepen (die middag in de strandtent waar ik Summertime hoorde) als emotionele (en ik voelde me zo gelukkig).

Bepaalde stemming
DŠt muziek zo werkt, weet iedereen die graag naar muziek luistert. Maar luisteraars weten veel meer dan ze zelf denken en zeggen vaak dat ze niet muzikaal zijn, maar ze weten feiloos welke cd in hun kast ze in een bepaal-de stemming willen horen. Ze weten dus precies hoe ze met muziek hun stemming kunnen reguleren. Alleen hůe het werkt, is lastiger aan te wijzen. Psycholoog Ad Vingerhoets, bijzonder hoogleraar aan de Universiteit van Tilburg, deed vorig jaar onderzoek naar de emotionele effecten van de num-mers in de Top 2000 en hij spitste zich onder meer toe op het huilgedrag bij het luisteren naar muziek. Daaruit bleek dat Papa van Stef Bos een absolute tranentrekker is en dat ook Geen kind meer van Karin Bloemen, over de dag dat je moeder sterft, op dat punt hoog scoort. Huilen is een vorm van ge-hechtheidsgedrag dat je als kind ontwikkelt en blijkbaar is de band met onze ouders een gevoelig onderwerp, concludeert Vingerhoets. Maar welke noten er nou precies toe bijdragen dat we bij die liedjes in huilen uitbarsten, weet hij ook niet. Er zijn diverse theorieŽn over de relatie tussen emotie en muziek, maar als je kijkt naar empirisch onderzoek, dan is het een chaos. Je kunt niet aantonen dat een grote drieklank bij iedereen vrolijkheid opwekt. Zeker niet als je kijkt in andere culturen. Of bij kinderen die nog niet zo veel ervaring hebben met onze muzikale conventies.

Rillingen over de rug
Toch wil dat niet zeggen dat het niet uitmaakt wat voor muziek je speelt. Onderzoek uit de jaren negentig aan de Britse universiteit van Keele toonde aan dat mensen exact konden aanwijzen op welke plekken in een muziek-stuk ze een sterke lichamelijke reactie kregen als kippenvel, een brok in de keel, rillingen over de rug of tranen in de ogen. Weliswaar betrof dit mensen met een muzikale achtergrond (amateur- en beroepsmusici) die gewend waren deze verschijnselen op te merken in relatie tot muziek en ze te benoemen, maar het toont wel aan dat er specifieke plekken zijn waar die emotie zit. De uitroep ‘Barrabam’ in Bachs Matthšus Passion is een uitge-sproken kippenvelmoment, en aan het begin van het derde deel van Rach-maninovs Tweede symfonie vloeien de tranen rijkelijk. Kijk je naar de muzi-kale eigenschappen dan zijn er wel bepaalde kenmerken. Het Barrabam-moment wordt gekenmerkt door een abrupte inzet van het hele koor en een plotselinge harmonische verandering. Het derde deel van Rachmaninovs Tweede symfonie begint met langzame melodische lijnen. Dat betekent niet dat deze eigenschappen Šltijd dezelfde emotionele uitwerking hebben. Waar het volgens Honing om gaat, is dat er op zo’n emotioneel geladen moment iets gebeurt wat het verwachtingspatroon van de luisteraar omvergooit. ‘Je hebt de structuur van het stuk nodig om dat muzikale verwachtingspatroon te creŽren, de structuur draagt de emotie, en op het moment dat de ver-wachting van de luisteraar wordt geschonden, krijg je een ontlading die zich uit een fysieke reactie.’ Emotionele reacties ontstaan dus zowel bij vocale muziek, waar de tekst een belangrijke rol speelt, als bij instrumentale muziek, waar je van alles bij kunt bedenken. ‘De luisteraar geeft de betekenis’, aldus Honing. Daardoor hecht muziek zich ook zo goed aan bepaalde gebeurte-nissen en momenten. Muziek is een open emotie-katalysator waar je als luisteraar elk verhaal aan vast kunt knopen dat je wilt. Of het nu het kippen-vel is bij de jongenssopraan uit het Miserere van Allegri, of een dikke keel bij Marco Borsato – emotie is niet kieskeurig in muzikale smaak en ook al hoor je dat ene stuk honderden keren, zo’n moment blijft je verrassen. Elke keer weer.

Klassieke top 400
De Radio4daagse, die dit jaar voor de zesde keer plaatsheeft, is geen ‘best of’-lijst zoals de Top 2000, maar een 4 dagen durend verzoekplatenpro-gramma met verhalen van luisteraars waarin ze hun keuze motiveren. De meest voorkomende redenen om een muziekstuk aan te dragen is dat men-sen het hebben leren kennen in hun kindertijd, of dat het het eerste klassie-ke stuk is dat ze bewust hebben gehoord, vertelt Corine Rietveld, zender-producer van Radio 4. Andere motivaties: muziek die tijdens een vakantie of reis is ontdekt en daar herinneringen aan oproept, herinnering aan een con-certbezoek, herinnering aan een overledene, muziek die degene die het aanvraagt zelf uitvoert of heeft uitgevoerd, spirituele ervaringen. Rietveld heeft zo’n 8000 verzoeken ontvangen en ongeveer de helft daarvan met een begeleidend verhaal. Al is de Radio4daagse geen ranglijst, Johann Se-bastian Bach is met voorsprong de meest gevraagde componist (12 procent van alle aanvragen), en dan met name zijn Matthšus Passion. Er is niet ťťn specifiek deel eruit waar mensen naar vragen. Ze willen het slotkoor horen, of juist het begin. En natuurlijk krakers als Blute nur.' Op twee staat de Hohe Messe en op drie de Vier letzte Lieder van Richard Strauss. ‘Opvallend is ook dat er veel vocale muziek wordt gevraagd, 42 procent van alle aanvra-gen, terwijl we de rest van het jaar zo vaak horen dat we te veel vocale muziek draaien.’

Top 2000
Oliebollen, champagne, vuurwerk en de Top 2000. Het hoort er allemaal bij aan het einde van het jaar. ‘De Top 2000 is in tien jaar een vaste waarde geworden’, zegt presentator Frits Spits die zo ongeveer het hele repertoire van de Top 2000 heeft zien komen. ‘Waaraan muziek blijft haken is een on-oplosbare vraag. Maar je deelt de ervaring met elkaar. In deze geÔndividua-liseerde samenleving schept muziek een band. Mensen herkennen elkaar erin, ze kunnen er met elkaar over praten. Dat is het geheim van de Top 2000. Het zijn ontmoetingsplaten. Het is een amalgaam van herinneringen.’
Satisfaction van de Rolling Stones, om een monument te noemen, is voor Spits altijd verbonden aan die ene kroeg in Haarlem, 1965. ‘Ik was een heel bleu jongetje. Ik stond daar met een vriend en hoorde voor het eerst dat nummer. Het was onvoorstelbaar, alsof m’n hart stilstond. Altijd als ik het hoor, ben ik weer in die kroeg en mijn herinnering draait mee met de plaat.
‘Ja, waar gebeurt het? Wat zijn de momenten die je altijd weer wilt horen? In Eloise van Barry Ryan wanneer hij zingt dat hij op zijn knieŽn voor haar gaat. Dat raakt me altijd weer. Of in A very good year van Frank Sinatra, als hij aan het eind zingt ‘I’m in the autumn of my year’. Kippenvel. ‘Het mooie van de Top 2000 is dat de samenstelling niks uitmaakt. Sinatra past zonder problemen na Metallica. Je vindt niet alles mooi, maar in dat verband is wel alles goed. Die sfeer, zo naar de laatste momenten van het jaar, als al die platen voorbijkomen, dat is zo’n bijzonder gevoel. De muziek draagt je naar het eind. Schitterend. Dat blijft mooi.’ En het is ook mooi geweest. ‘Dit is wel de laatste keer dat ik het ga doen’, zegt de eminence grise onder de disc-jockeys ‘Ik ben 60 geworden. Het is goed zo.’

Pay Uun Hiu is verslaggeefster bij Hart en Ziel van de Volkskrant.
Meer ...
 

 
  
 

Artikelen Zoeken

 
 
De artikelen zijn gerangschikt onder een aantal rubrieken. Die rubrieken vindt u in het menu en op de index-pagina.
 
U kunt  ook op trefwoord zoeken. Hieronder kunt u de artikelen doorzoeken op ťťn of meerdere trefwoorden. Scheid trefwoorden met een spatie!
 

 

 

 
 

Artikelen Aanmelden

 
 
 
Heeft u zelf interessante artikelen geschreven over zingen of kent u artikelen over zingen die u voor deze rubriek wilt aanmelden, laat het ons dan hier weten!
 
 
 
 
 

VoicEmail

     
 
VoicEmail is de gratis e-mail nieuws-brief van Zing.nl met het laatste nieuws over alles wat met zingen te maken heeft. Bekijk hier de laatste editie. Deze nieuwsbrief wordt maandelijks aan ruim 17.500 zang-liefhebbers toegezonden. 
Neem een gratis abonnement ...
 
 
 
 
   
 
 
 
 

Repertoire en Meer ...

 
       
 
 
Multi Mix Music biedt u een uitgebreide collectie aan eigentijds en klassiek repertoire. Maar u kunt ook bij ons terecht voor Tipboeken, CD-consultancy en nog veel meer ...
v   
 
 
  ©  Niets uit deze site mag zonder toestemming worden gekopieerd
© ZING.NL -

TERUG NAAR PAGINA-TOP   |   PRINT PAGINA

Design: IMAE INFORMATIE INNOVATIE